Wat wij op de HBS niet leerden           door Pim Leltz

Desiderius Erasmus 1466(1469), Rotterdam - 1536,Basel.

Erasmus was in sommige opzichten een omstreden figuur. In Holland wist hij zich tijdens zijn leven niet erg populair te maken, hetgeen voor een belangrijk deel te wijten was aan de opkomst van de hervormingen en de hieruit voortvloeiende godsdiensttwisten. Een groot deel van zijn leven was hij in het buitenland, regelmatig moest hij naar een veiliger oord uitwijken.
Enerzijds zag hij niets in de hervormers; hij vond hen revolutionaire ordeverstoorders. Hij bleef zijn hele leven de katholieke kerk trouw. Anderzijds viel zijn ongezouten kritiek op de kerk, en speciaal op de franciscanen, bepaald niet goed bij de leiders van de kerk. Vrijwel al zijn werken kwamen per definitie op de index terecht. Dit heeft niet kunnen verhinderen, dat zijn werken een grote invloed hebben gehad op de ontwikkeling van de Nederlandse cultuur.
Onomstreden is zijn grote geleerdheid. Hij stond ook tijdens zijn leven bij veel bestuurders en hoogwaardigheidsbekleders in hoog aanzien.
Veel mensen zien in Erasmus een ethicus, en daar zijn ook wel redenen voor.
Hij pleitte vaak voor zelfbeheersing, verdraagzaamheid, redelijk overleg en democratie. “Kennis en gebed zijn de wapenen van de rechtgeaarde christen”.
Van de andere kant past hij graag een sterk overdreven agressie toe. Zo schrijft hij aan een goede vriend, die naar zijn mening te lang niets van zich heeft laten horen: “Ik zal je schurk noemen, beul, galgenbrok, misdadiger, heiligschenner, monster, fantoom, drek, viezerik, pest, “ en nog veel meer van dit soort scheldwoorden.
Erasmus beschikte werkelijk over een geestrijk vocabulaire.
Interessant is ook wat hij over de franciscanen schrijft: “Schurftige veelvraten zijn het, krijsend om brood als marktkooplieden en ventend met aflaten, overal hun zogenaamde adviezen opdringend. Men kan evengoed een kameel raadplegen over de danskunst, of een ezel over zangtechniek.
Was Erasmus allerminst gekant tegen felle kritiek en extreme standpunten, zijn idee bleef altijd: na heftige discussie een weg vinden om op de beste manier met elkaar om te gaan.
In vele landen van Europa was de faam van zijn geleerdheid reeds tijdens zijn leven wijd verbreid.
In zijn vaderland werd hij pas, zoals gebruikelijk in ons land, na zijn dood geëerd. In 1557 werd in Rotterdam een standbeeld voor hem opgericht, dat op last van de stadhouder van Holland, Bossu, vazal van Alva, in 1572 in de Maas werd gegooid.
Zijn werken hebben ongetwijfeld grote invloed gehad op de bestuursvorm van de zo succesvolle Republiek der zeven Provinciën. Ook in de huidige tijd menen velen, dat zijn ideeën nog grote invloed hebben. Zo beschrijft Herman Pleij in zijn essay “Erasmus en het Poldermodel”(ISBN 9035127374 uitgeverij Bert Bakker 2005) dat het veel geroemde en verguisde poldermodel gebaseerd is op de invloeden van Erasmus.

In onze HBS-tijd hebben wij het in de lessen Nederlands moeten doen met in mijn ogen slaapverwekkende verhalen, zoals Beatrijs, Marieke van Nimwegen en Waerenar. Ik geloof, dat mijn interesse voor dit vak aanzienlijk groter zou zijn geweest, als ook figuren als Erasmus behandeld zouden zijn.
Terug